KHK MAĞDURLARININ OHAL KOMİSYONUNDAN SONRA TAKİP EDECEKLERİ YARGISAL SÜREÇ

Bu yazımızda, Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna (Komisyon) başvuran kişileri nasıl bir hukuksal sürecin beklediği ile ilgili olarak kısa bilgi vermek istiyoruz.

Komisyon, yapılan başvurular hakkında iki tür karar verebilir: Başvurunun reddine veya kabulüne karar verebilir.

Başvurunun Kabul Edilmesi Durumunda Ne Olur?

Başvurunun kabulüne karar verilmesi durumunda bu kararın ne şekilde uygulanacağı 685 sayılı KHK’nin 10. maddesinde düzenlenmiştir. Maddede birçok keyfi hüküm mevcuttur. Örneğin, kamudan ihraç edilen kişi kural olarak eski kurumuna iade edilmeyecek, statü ve unvanına uygun başka bir kuruma atanacak. Ayrıca yöneticilik görevinde iken ihraç edilenler de yöneticilik görevlerine atanmayacaktır. Bu ve buna benzer birçok yönden madde Anayasaya ve evrensel hukuk ilkelerine aykırıdır. Kabul kararının uygulanması aşamasında tesis edilecek idari işlemlere karşı hukuki yollara başvurulabilir. Bu sırada anılan maddedeki hukuka aykırılıklar gündeme getirilebilir.

Başvurunun kabulle sonuçlanması durumunda KHK’nin yayımlandığı tarih ile Komisyonun kabul kararının uygulandığı tarihe kadar geçen süre içindeki hak kayıplarının ne olacağı konusu şimdilik belirsiz. Bununla ilgili olarak KHK’da herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Örneğin kamu görevinden ihraç edilen bir kişinin başvurusunun kabulü durumunda ihraç edildiği tarih ile göreve iade edildiği tarih arasında geçen sürede yoksun kaldığı maaşların ve diğer parasal haklar ile özlük haklarının tazmin edilip edilmeyeceği, tazmin edilecekse ne şekilde tazmin edileceği konusu belirsizdir. Bu konu uygulamayla şekilleneceğe benziyor.

Başvurunun Reddedilmesi Durumunda Ne Yapmalı?

Komisyon başvuruyu iki şekilde reddedebilir. Birincisi usul yönünden ret, ikincisi ise esas yönünden redtir.

Başvuru sahibinin konuyla ilgili hukuki menfaatinin bulunmaması, başvurunun süresi içinde yapılmaması veya 685 sayılı KHK kapsamına girmediği veyahut diğer şekil şartlarını taşımaması durumunda başvuru ön inceleme aşamasında usulden reddedilir. Komisyonun usulden ret kararlarına karşı da dava açılabilir.

Komisyon, başvuru sahibinin terör örgütüne üye olduğunu veya MGK tarafından Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği veya bunlarla mensubiyeti, aidiyeti, iltisak veya irtibatı olduğunu değerlendirirse başvuruyu esastan reddedebilir.

Usulden veya esastan ret kararlarının tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesinde dava açılabilir. Açılacak davada Komisyon kararının iptali ile uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini talep edilebilir. Hangi kurum veya kuruluşun hasım gösterileceği 685 sayılı KHK’nin EK 1. Maddede düzenlenmiştir.

Komisyonun ret kararlarına karşı başvurulabilecek yargısal süreç sırasıyla şu şekildedir: idare mahkemesinin davayı ret etmesi durumunda bu kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf başvurusunda bulunulabilir. İstinaf başvurusunun reddedilmesi durumunda Danıştay’a temyiz başvurusunda bulunulabilir. Danıştay’ın, temyiz başvurusunu ret etmesi durumunda ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir. Bireysel başvurudan da olumlu sonuç alınmaması durumunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurulabilir.

Başvurusu Komisyon tarafından reddedilen herkesin idare mahkemesinde dava açmasını şiddetle tavsiye ediyoruz. Çünkü, OHAL KHK’larıyla temel hukuk ilkeleri alenen çiğnenerek hakları gasp edilen mağdurların haklarını geri almalarının yolu bu davalardan geçmektedir.

Halihazırda Komisyondan ve mahkemel
erden adalet beklemek belki fazla iyimserlik olacak ancak AİHM’in şu an için Komisyonu etkili bir iç hukuk yolu olarak gördüğü dikkate alındığında AİHM’e başvurabilmek için Komisyona başvurmanın ve Komisyonun ret kararına karşı dava açmanın zaruret olduğu açıktır.

Yargısal süreç maalesef uzun ve meşakkatli bir yol ve normal bir hukuk devletinde AİHM’e başvurmadan önce izlenmesi zorunlu bir yoldur. Ancak, gerek Komisyonun, yapısı ve işleyişi itibariyle iktidarın keyfiliklerine dur diyebilecek nitelikte olmaması gerekse Türk yargısının yürütmeye tam bağımlı hale gelmiş olması nedenleriyle OHAL KHK’larına karşı başvurulabilecek etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı aşikardır. Bu nedenle tıpkı 90’lı yıllarda Doğu ve Güneydoğu bölgelerimizde terör gerekçe gösterilerek yapılan hukuksuzluklarda AİHM’in ic hukuk yolunu tüketmeden başvuru kabul ettiği gibi OHAL KHK’larıyla yapılan hak ihlallerine karşı da doğrudan AİHM’e gidilebilmesi gerekmektedir.

Hala doğru olduğuna inandığımız bu gerekçelerle KHK mağdurlarının doğrudan AİHM’e başvurmalarını tavsiye ettik. Belki yoğun başvuruyla oluşan iş yükü nedeniyle, belki de başka mülahazalarla AİHM maalesef bu aşamada Komisyonu etkin bir iç hukuk yolu olarak görüp başvurucuları buraya yönlendirdi. Ortada bu denli açık ve sistematik hukuk tanımazlık mevcut iken verilen bu kararın, haklı olmaktan çok uzak olduğu, AİHM’in yerleşik içtihatları ve koruduğu değerlere aykırı olduğu gün gibi ortadadır. Bu nedenle AİHM’in kısa bir süre içinde, OHAL Komisyonun etkin bir yol olmayıp oyalama mekanizması olduğuna kanaat getireceği ve Türkiye’de başvurulabilecek etkili bir hak arama yolu bulunmadığına karar vereceğine olan inancımızı korumaktayız. Böyle bir durum ortaya çıktığı takdirde mağdurların bu hak arama mücadelesindeki sürenin kısalacağını umut ediyoruz.

Bu süreçte KHK mağdurlarının kesinlikle morallerini bozmamaları ve ümitlerini korumaları gerekir. Kendilerini belki uzun bir hukuki mücadele süreci beklemekte ise de bu süreç sonunda haklarını tamamıyla geri alacaklarından hiç kuşkuları olmamalıdır. Zira ülkemizde şimdiye kadar defalarca yaşanan olağanüstü süreçler hep aynı şekilde bitmiştir. Olağanüstü dönemlerde mağdur edilmiş kişiler kesinlikle eninde sonunda haklarına kavuşmuştur. Şu anda içinden geçmekte olduğumuz olağanüstü dönem de zamanla son bulacak ve şimdinin mağdurları haklarına kavuşacaktır. Bugün mağdurlara düşen sabırla haklarını hukuk içinde aramalarıdır.

Komisyon kararından sonra başvurulacak yargısal sürece ilişkin bilgilendirmeleri sitemizden takip edebilirsiniz. Ayrıca bu süreçte kullanılacak örnek dilekçeleri sitemizde bulabilirsiniz.